تعاریف و تاریخچه

تاریخچه جنگ نرم :

جنگ نرم، اصطلاحی که در سالهای اخیر مطرح گردیده است؛ مفهومی است که تاریخچه ای بس طولانی به درازای تاریخ آدم ابوالبشر دارد.به قول یکی از اندیشمندان « زمانی که هنوز در جامعه جنگ و صلحی نبود شیطان در دوجنبه فکری و روانی انسان را فریب داد و سعی کرد که اعتماد او را جلب کند و با توجه به این مسئله می‌توان گفت مبتکر اصلی جنگ نرم ابلیس است.[۱]

درسال های پایانی جنگ سرد،اولین پروژه براندازی نرم درلهستان وبه رهبری لخ والسا درجنبش کارگری این کشورتحقق یافت وبافروپاشی شوروی ویوگوسلاوی وچندکشوردیگراروپای شرقی ،براندازی نرم به پارادایم جدیدی درحوزه قدرت وامنیت تبدیل شد .
دراین سال ها مفاهیمی درگفتمان امنیت ملی کشورها واردگردیدکه تفاوت ماهوی وشکلی عمیقی باگفتمان های پیشین داشت.زیراآنچه که قدرت حفاظتی یاتهدیدزدایی برای امنیت ملی کشورها محسوب می شد،بیشترازمفهوم قدرت سخت وسازوکارهای آن مانند،قدرت نظامی ،قدرت تهاجمی ،قدرت تخریبی ،وکیفیت جنگ افزارهای نظامی،نوع جنگ افزارها،قدرت بردو…ناشی می گردید.اماتحولات صدرالذکرنشان داد که قدرت تنها ازمؤلفه های سخت ناشی نشده است وآنچه که موجب سرنگونی این دولت ها شد بعد دیگری ازقدرت ،یعنی قدرت نرم بود .
پیروزی انقلاب اسلامی به عنوان بزرگترین ومهمترین انقلاب نرم وبراندازی نرم،؛امریکا را برآن داشت تا با مطالعه و شاخص سازی ازانقلاب اسلامی ،مدل ضد آن را طراحی نماید.به همین دلیل با وجود لفاظی ها و اقدامات تخریبی سخت وخشن علیه جمهوری اسلامی ایران ،مطالعه جنگ نرم را با شدت ادامه دادند ومؤسسات تخصصی تأسیس نمودند.
ازمعتبرترین مؤسسات تخصصی درموضوع براندازی نرم ،می توان ازمؤسسه آلبرت انیشتین بامدیریت دکتر جین شارپ ومعاونت رابرت هلوی و مرکز بین المللی مبارزات نرم و بنیاد بین المللی جورج سوروس نام برد.
با این وجود، دشمن در نظریه پردازی ها و مکتوبات خود سعی درانکار و پنهان سازی این انقلاب بزرگ دارد و بیشترین منابع و مصداق های جنگ نرم و براندازی نرم را به موارد زیر محدود می نماید:
۱٫جنگ های نرم گاندی درهند
۲٫جنگ های اندونزی ،شیلی،؛فیلیپین
۳٫نبردهای جنبش کارگری لهستان (۱۹۸۴)
و از براندازی حکومت ها در یوگوسلاوی ،گرجستان،اوکراین ،قرقیزستان و امثال آن به عنوان انقلاب های رنگی (عنوان جذاب براندازی نرم)یاد می نماید.
این مفهوم از جنگ نرم درسه دهه گذشته باگرداوری تجارب گوناگون و انجام مطالعات بین رشته ای توسط دهها مؤسسه دولتی ،حزبی ودانشگاهی د رآمریکا تئوریزه شده و پس از عملیاتی شدن درکشورهای مختلف،بازخورد آن را وارد پروژه نموده و اصطلاحات جدید را اعمال می کنند.مفهومNONVIOLENT ACTIONیا اقدام بدون خشونت ،مبارزه بدون خشونت ،توسعه دموکراسی، براندازی دیکتاتوری ،مفاهیم مردم پسند و نوسازی شده جنگ نرم و براندازی محسوب میگردد.[۲]

تعریف جنگ نرم:
جنگ نرم دارای تعریف واحدی نیست و تعاریف گوناگونی از طرف شخصیت¬ها و تئورسین¬های سیاسی و نظامی ارائه شده است ولی در اینجا سعی شده است که تمام دیدگاهها به صورت اجماعی آورده شود .
مفهوم قدرت نرم مقابل مفهوم قدرت سخت قراردارد. جنگ نرم مترادف اصطلاحات بسیاری در علوم سیاسی و نظامی می¬باشد. در علوم نظامی از واژه¬هایی مانند جنگ روانی یا عملیات روانی استفاده می¬شود و در علوم سیاسی می¬توان به واژه¬هایی چون براندازی نرم، تهدید نرم، انقلاب مخملین، جنگ رسانه¬ای و نیز به واژه انقلاب رنگین اشاره کرد.[۳]
جان¬کالینز، تئورسین دانشگاه ملی جنگ آمریکا، جنگ نرم را عبارت از: استفاده طراحی شده از تبلیغات وابزارهای مربوط به آن برای نفوذ در مختصات فکری دشمن با توسل به
شیوههایی که موجب پیشرفت مقاصد امنیت ملی مجری می¬شود، می داند.
ارتش آمریکا جنگ نرم را بدین صورت تعریف می¬کند: جنگ نرم استفاده دقیق و طراحی شده از تبلیغات و دیگر اقداماتی است که منظور اصلی آن تأثیرگذاری بر عقاید، احساسات، تمایلات ورفتار دشمن، گروه بی¬طرف و یا گروه¬های دوست به نحوی است که مقاصد و اهداف ملی ایشان را تأمین کند.
سان تزو در کتاب هنر جنگ می¬گوید: می¬شود جنگید اما مهمترین کار این است که شما در یک نبرد بدون جنگ پیروزی را به دست بیاورید.[۴]
در جای دیگر جنگ نرم را با اصطلاح منازعه نرم( Soft Conflict ) به شیوه¬ای اطلاق می¬گردد که براساس قواعد آن، قلب و مغز مردم کشور هدف به تصرف نیروی مقابل درمی¬آید و آن گاه کسانی که قلب و مغزشان تسخیر شد در راستای اهداف دشمن خود عمل خواهند کرد.
در میان تعاریف ارائه شده توسط اندیشمندان حوزه قدرت و امنیت ملی، جوزف نای، به عنوان بنیانگذار مفهوم جنگ نرم شهرت یافته است. تعریفی که به عنوان معروفترین تعریف توسط این پژوهشگر برجسته آمریکایی در«حوزه قدرت نرم» ارائه می¬شود: «قدرت نرم به توانایی شکل¬دهی ترجیحات دیگران» و قدرت برای جذب می¬گویند. در این مفهوم مهمترین مسئله تنظیم دستورالعملی برای جذب دیگران است. بنابراین قدرت نرم، کسب آنچه می¬خواهید از طریق جذب کردن نه از طریق اجبار و پاداش است.
جنگ نرم مربوط به استعمار فرانو و سلطه‌گری نوین، مبتنی بر ایجاد تغییر در جهان‌بینی، فرهنگ، باورها، بینش‌ها، رفتارنگرش‌های سیاسی با هدف تغییر نامرئی و نامحسوس هویت ملت‌ها، پایه‌ریزی گردیده است.
ابزار و اداوات جنگی در این نوع جنگ از سنخ ابزارهای فرهنگی و فکری و اندیشه‌ای و منشی‌اند و نه ابزارها و وسایل نظامی. و در اصطلاح کلی تهدید نرم (Softthreat ) مجموعه اقداماتی است که باعث دگرگونی هویت فرهنگی و الگوهای رفتاری مورد قبول یک نظام سیاسی می‌شود. [۵]
لذا با توجه به اینکه این پژوهش درخصوص جنگ نرم در مبحث فرهنگی می‌باشد، به تعریفی در این خصوص پرداخته که جنگ نرم از سنخ جنگ فرهنگی است.
در کل تهدید نرم« نوعی سلطه در ابعاد سه‌گانه حکومت، اقتصاد و فرهنگ است» تهدیدهای فرهنگی که از آن به تهاجم فرهنگی و یا تهدید نرم یاد می‌شود، به دنبال ایجاد انواع بحران‌های فرهنگی و سیاسی در جامعه برای دستیابی به اهداف واغراض سیاسی است.
هدف اصلی از این نوع تهدید، حذف باورمندی جامعه، سلب اراده و روحیه مقاومت و در مجموع استحاله فرهنگی- سیاسی است. به تعبیر دیگر، قدرت نرم به برنامه‌هایی گفته می‌شود که هدف آنها اطلاع رسانی یا نفوذ در افکار عمومی سایر کشورهاست. [۶]

[۱] -http://rasekhoon.net/، ۱۰/۱۲/۹۰
[۲] . رنجبران ، داوود ، جنگ نرم ،ص۱۵
[۳]- محمدی، علی، جنگ نرم در فضای رسانه ای و سایبری، ص ۷ ، دانش زنجان، زنجان، ۱۳۸۹٫
[۴]- فردرو، محسن، آشنایی با پدافند غیر عامل جنگ نرم، ص ۶ ، عابد، تهران، ۱۳۹۰٫
[۵]- مجله جنگ نرم، موسسه فرهنگی هنری خراسان ،شنبه ۲۶ دی ماه ۱۳۸۸٫
[۶]- شریفی، احمد حسین، جنگ نرم، ص ۲۶ ، موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ۱۳۸۹٫